AndersBriljant groep openbaar

Organisaties zeggen graag dat ze willen vernieuwen. Maar hoeveel ruimte geven ze werkelijk aan mensen die anders denken, communiceren en werken?

In een opiniestuk in de Volkskrant beschrijft strategisch adviseur Marco Gianotten een interessante tegenstelling. Bij incrementele innovatie — het stap voor stap verbeteren van bestaande processen — worden vaak mensen gewaardeerd die voorspelbaar communiceren, zich gemakkelijk aanpassen en goed functioneren binnen bestaande structuren en ongeschreven regels.

Maar wat gebeurt er wanneer verbeteren niet meer genoeg is?

Vernieuwen vraagt om verschil

We leven in een wereld waarin technologische ontwikkelingen, maatschappelijke veranderingen en internationale onzekerheid steeds sterker op elkaar ingrijpen. Organisaties moeten daardoor niet alleen efficiënter worden, maar ook wendbaarder, creatiever en veerkrachtiger.

Juist dan zijn mensen nodig die niet automatisch binnen de bestaande kaders denken.

Mensen met ADHD, autisme, dyslexie, hoogbegaafdheid of andere neurodivergente kenmerken kunnen kwaliteiten meebrengen die bij innovatie bijzonder waardevol zijn. Denk aan:

• onverwachte verbanden leggen;

• complexe patronen herkennen;

• diep in een onderwerp kunnen duiken;

• gevestigde aannames ter discussie stellen;

• creatieve oplossingen bedenken;

• doorzetten wanneer anderen afhaken;

• details zien die anderen over het hoofd zien.

Dat betekent niet dat iedere neurodivergente persoon automatisch innovatief is. Net zo min als iedere neurotypische medewerker voorspelbaar of behoudend is. Neurodiversiteit gaat juist over het erkennen dat hersenen op verschillende manieren informatie verwerken — en dat die variatie waardevol kan zijn.

We willen wel de talenten, maar niet het ongemak

Hier zit een pijnlijke tegenstrijdigheid.

Organisaties willen graag creativiteit, vernieuwingskracht en medewerkers die buiten de gebaande paden denken. Maar zodra iemand direct communiceert, kritische vragen stelt, onrustig is, behoefte heeft aan duidelijkheid of niet vanzelfsprekend meegaat in sociale conventies, wordt datzelfde afwijkende denken al snel als lastig ervaren.

We willen de innovatie, maar niet altijd het ongemak dat eraan voorafgaat.

We willen iemand die buiten de lijntjes kleurt, zolang diegene zich tijdens vergaderingen maar netjes binnen de lijntjes gedraagt.

Dat werkt natuurlijk niet.

De eigenschappen die iemand vernieuwend maken, kunnen in een traditionele werkomgeving ook tot frictie leiden. Hyperfocus kan samengaan met moeite om te schakelen. Creativiteit kan samengaan met chaos. Eerlijkheid kan als bot worden ervaren. Gevoeligheid voor details kan betekenen dat iemand problemen benoemt die anderen liever negeren.

De vraag is daarom niet alleen hoe neurodivergente medewerkers zich aan de organisatie kunnen aanpassen. De organisatie moet ook onderzoeken welke onnodige drempels zij zelf heeft gebouwd.

Van aanpassen naar voorwaarden creëren

Neuro-inclusief leiderschap betekent niet dat voor iedereen een uitzondering moet worden gemaakt. Het betekent dat we beter kijken naar wat mensen nodig hebben om hun talenten te kunnen inzetten.

Dat kan verrassend praktisch zijn:

• maak verwachtingen en opdrachten duidelijk;

• geef ruimte aan verschillende manieren van communiceren;

• bied waar mogelijk flexibiliteit in werkplek en werktijden;

• verminder onnodige prikkels;

• beoordeel mensen op hun bijdrage en niet op sociaal toneelspel;

• maak het veilig om aannames en besluiten ter discussie te stellen;

• vraag medewerkers wat voor hen werkt, in plaats van het voor hen in te vullen.

Veel van deze aanpassingen helpen bovendien niet alleen neurodivergente medewerkers. Duidelijke communicatie, psychologische veiligheid en ruimte voor verschillende werkstijlen maken een organisatie voor bijna iedereen beter.

Anders briljant

Bij Anders Briljant geloven we dat anders denken niet gecorrigeerd hoeft te worden om waardevol te zijn. Het vraagt wel om een omgeving waarin mensen niet voortdurend energie verliezen aan het verbergen, verklaren of aanpassen van wie ze zijn.

Bijzondere uitdagingen vragen niet uitsluitend om mensen die goed binnen bestaande systemen functioneren. Ze vragen ook om mensen die zien waar het systeem tekortschiet — en die zich een ander systeem kunnen voorstellen.

Dat is geen afwijking van innovatie.

Dat ís innovatie.

Deze blog is geïnspireerd op het opiniestuk van Marco Gianotten over neurodiversiteit en innovatie in de Volkskrant. Lees hier het oorspronkelijke verhaal.